Badanie ogólne moczu

Jednym z podstawowych badań laboratoryjnych jest badanie moczu. Jest ono szybkie, proste i tanie, ale może dostarczyć wielu informacji na temat ogólnego zdrowia pacjenta. Wynik pokazuje nie tylko stan układu moczowego, ale również wielu innych układów i narządów poprzez identyfikację poszczególnych składników chemicznych i morfotycznych zawartych w moczu. Analiza moczu ułatwia ocenę predyspozycji do tworzenia się kamieni, ułatwia rozpoznanie chorób wątroby, nerek, trzustki, jak również cukrzycy i żółtaczki, pozwala też na ocenę zaburzeń w równowadze kwasowo-zasadowej organizmu.

Mocz do badania należy oddać do sterylnego pojemnika z tzw. środkowego strumienia porannego moczu, po podmyciu strefy intymnej.

Białko (albuminy)

Białko w moczu zostaje wykryte, gdy jego stężenie osiąga poziom 150-200 mg/L. Określenie „ślad” oraz 1+ zazwyczaj oznacza zmiany powodowane infekcjami dróg moczowych. Wyższe stężenie białka często jest wynikiem innych chorób, np. kłębuszkowego zapalenia nerek. Jeśli proteinuria, czyli obecność białka w moczu, utrzymuje się przez dłuższy czas, należy wykonać dodatkowe badania, gdyż może on świadczyć o m.in. niewydolności układu krążenia, nadciśnieniu, gorączce, zatruciach. Badanie białka w analizie ogólnej moczu wykrywa niemal wyłącznie albuminy. W przypadku podejrzenia, że w moczu mogą znajdować się inne białka, m. in. lekkie wolne łańcuchy, należy wykonać bardziej dokładne badania.

Glukoza

Glukoza obecna w moczu sugeruje nietolerancję glukozy przez ciało, wysoki poziom glukozy we krwi lub schorzenia takie jak cukromocz nerkowy. W przypadku wykrycia jej w badaniu ogólnym, zalecana jest dodatkowa diagnostyka, gdyż glukoza nie występuje w moczu zdrowej osoby.

pH

pH moczu zdrowej osoby jest lekko kwasowe, mieści się w granicach 5.5 – 6.5, co spowodowane jest obecnością w nim kwasów z diety, jak również kwasowych substancji wydzielanych przez ciało w procesach metabolicznych. Głównym związkiem zakwaszającym mocz jest amoniak NH4+, przez który mocz przyjmuje również swój charakterystyczny zapach. Osoby, które cierpią z powodu kamieni moczanowych często mają niższe pH moczu – wyższą kwasowość, dlatego często zaleca się im przyjmowanie środków alkalizujących, to znaczy zwiększających zasadowość. Odmiennie jest w przypadku osób z infekcjami dróg moczowych. Procesy metaboliczne bakterii niejednokrotnie powodują, że pH moczu wzrasta, a więc staje się on bardziej zasadowy, co z kolei może prowadzić do wytwarzania się kamieni nerkowych. Również przetrzymywanie moczu może prowadzić zmian pH. Obecność w diecie niektórych produktów spożywczych może podwyższać pH lub je obniżać, na pH mają wpływ również niektóre leki.

Bilirubina i urobilinogen

Związana bilirubina znajduje się w ciemnym moczu występującym przy żółtaczce, jak również przy zapaleniu wątroby. Bilirubina w moczu zawsze jest patologiczna, gdyż występuje we krwi w postaci związanej z albuminami i nie jest filtrowana przez nerki.

Urobilinogen nie ma zapachu ani koloru, ale może przekształcać się w urobilinę, która zabarwia mocz na ciemny kolor. Mała zawartość urobilinogenu w moczu jest wynikiem procesów przekształcania hemoglobiny i nie stanowi objawów chorobowych. Brak urobilinogenu w moczu może świadczyć o problemach z przewodem żółciowym lub poważnymi chorobami wątroby. Niskie stężenie urobilinogenu lub jego brak może również występować w przypadku trwającej antybiotykoterapii.

Występowanie bilirubiny lub wysokiego stężenia urobilinogenu w moczu jest niepożądanym objawem i jeśli badanie je wykaże, wskazane są badania enzymów wątrobowych we krwi.

Ketony

Ciała ketonowe pojawiają się w moczu w momencie, gdy ciało czerpie energię z tkanki tłuszczowej, co może być efektem głodówki, niewłaściwej diety lub nadmiernego wysiłku fizycznego, ale również zaburzeń stanu zdrowia. Do jednostek chorobowych powiązanych z obecnością ketonów w moczu zalicza się cukrzycę, wrodzone choroby metaboliczne, kwasicę ketonową oraz chorobę alkoholową.

Ketony nie powinny pojawiać się w moczu. Wyjątkiem są osoby cierpiące na hipoglikemię, które przyjmują insulinę oraz kobiety w ciąży.

Nitraty

Obecność nitratów w moczu najczęściej świadczy o infekcji bakteryjnej dróg moczowych. Bakterie gram-ujemne przekształcają naturalnie występujące w moczu związki azotu, przez co powstają azotyny, czyli nitraty. Wynik może być fałszywie dodatni, jeśli mocz był przechowywany zbyt długo w temperaturze pokojowej oraz fałszywie ujemny, jeśli mocz jest zbytnio rozcieńczony. Badanie powinno być wykonane z pierwszego porannego moczu.

Leukocyty

W prawidłowym moczu leukocyty, czyli białe krwinki, nie występują w dużych ilościach. Ich podwyższone stężenie świadczy o infekcji, najczęstszą przyczyną jej występowania są powodujące infekcje bakterie. Infekcje mogą być bezobjawowe, jak również mogą towarzyszyć im bóle w dolnej części brzucha, gorączka i złe samopoczucie. Innymi schorzeniami, które powodują leukocyturię – wysokie stężenie leukocytów w moczu – jest kamica nerkowa, zapalenie przydatków, zapalenia nerek, nowotwory pęcherza i prostaty, zapalenie prostaty.

SG

SG oznacza ciężar właściwy moczu, jest odwrotnie proporcjonalny do ilości przyjmowanych płynów. Zmienia się on w zależności od zagęszczenia i składu moczu, a więc substancji w nim rozpuszczonych – ciężar właściwy powyżej normy może oznaczać znajdowanie się w nim metabolitów, białka lub glukozy. Zmniejszony ciężar właściwy powodowany jest najczęściej chorobami, m.in. przewlekłą niewydolnością nerek.

Czerwone krwinki i hemoglobina

Mocz zdrowej osoby zawiera mniej niż 10 x 10^6 czerwonych komórek krwi/cmm, co jest jednocześnie granicą wykrywalności komórek krwi w badaniu ogólnym moczu. Badanie ogólne wykrywa całe erytrocyty, wolną hemoglobinę oraz mioglobiny, z tego powodu test często daje wynik pozytywny. Do fizjologicznych powodów obecności krwi w moczu należy mocz rozcieńczony bądź zagęszczony. Krew w moczu może pojawić się z powodu rozpadu krwinek w naczyniach lub rozpadu komórek mięśni. Powodem krwiomoczu mogą być również infekcje dróg moczowych i prostaty, intensywny wysiłek fizyczny poprzedzający badanie, choroby nerek, niektóre leki i preparaty ziołowe, kamienie znajdujące się w drogach moczowych, choroby krwi. Wynik może być również fałszywie pozytywny podczas menstruacji i innych krwawień, które nie pochodzą z układu moczowego.

Kwas askorbinowy

Kwas askorbinowy nazywany jest również witaminą C. Obecność tego związku, powodowana zwykle jego nadmierną suplementacją, powoduje zakwaszenie moczu. Wysoka zawartość witaminy C w moczu może wpływać na inne wyniki, zakłócając oznaczenia glukozy, białka, czerwonych krwinek, leukocytów, azotynów i bilirubiny. W przypadku interferencji kwasu askorbinowego zalecane jest powtórzenie badania po zmniejszeniu suplementacji witaminą C.

W Ascroft Medical możliwe jest wykonanie ogólnej analizy moczu z wynikiem w 15 minut.