Podobnie wiele można się dowiedzieć chyba tylko z wyników morfologii krwi. Co ważne, badanie ogólne moczu jest całkowicie bezbolesne i bezpieczne dla pacjenta. Jego wyniki przedewszystkim pozwalają stwierdzić, czy nerki badanego są zdolne do prawidłowego zagęszczania moczu i czy ma on predyspozyce do tworzenia się kamieni. Ponadto ta analiza ułatwia diagnozę cukrzycy i żółtaczki, pomaga także w rozpoznaniu choroby wątroby.

Kiedy wykonać badanie moczu

Badanie ogólne moczu powinno się wykonywać raz w roku, nawet gdy nie mamy jakichkolwiek objawów ze strony układu moczowego i nerek ani nie cierpimy na żadne przewlekłe choroby. Aby można było wykonać analizę, należy dostarczyć do laboratorium 100-150 ml moczu, najlepiej porannego. Trzeba oddać go do specjalnego jałowego pojemnika, który można dostać u nas w klinice, ewentualnie kupić w aptece, lub do dokładnie umytej i wyparzonej szklanej buteleczki. Przed rozpoczęciem pobierania moczu należy umyć okolice intymne wodą z mydłem a następnie dokładnie spłukać. Pierwszą niewielką porcję moczu oddajemy do toalety (pozwala to na opróżnienie cewki moczowej z zanieczyszczonego moczu), dopiero następnym strumieniem napełniamy pojemnik. Tak przygotowaną próbkę należy dostarczyć tego samego dnia do naszego laboratorium.

Co zniekszałca wyniki

Aby uniknąć błędnych wyników, próbkę najlepiej dostarczyć do laboratorium w miarę możliwości jak najszybciej po oddaniu moczu, bo w ten sposób minimalizuje się możliwość jej zanieczyszczenia. W dniu poprzedzającym badanie należy unikać wysiłku fizycznego oraz wysokobiałkowej diety. Obecne w moczu kobiet krwinki czerwone nie muszą pochodzić z dróg moczowych, lecz z dróg rodnych, dlatego nie powinno się wykonywać badania 2-3 dni przed spodziewaną miesiączką oraz tuż po jej zakończeniu.

Jak przygotować się do badania

Badanie powinno się wykonać po całonocnej (co najmniej 5-godzinnej) przerwie w oddawaniu moczu. Przed dostarczaeniem moczu do analizy warto unikać spożywanie pokarmów, które zawierają barwniki, oraz leków zmieniających jego zabarwienie.

Co znajdziemy w wynikach, co określają i co oznaczają

Dokładnej interpretacji wyników badania może udzielić jedynie lekarz po konsultacji medycznej i przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu z Pacjentem.

Ciężar właściwy moczu

Zależy od ilości wydalonych z moczem końcowych produktów przemian ustrojowych- głównie mocznika, lecz także soli - i ilości wydalonej wody. Ciężar właściwy zwiększy się, gdy w dniu poprzedzającym badanie spożyjemy mniej płynu niż wynosi dzienne zapotrzebowanie, a obniży, jeśli będziemy zbyt dużo pić, szczególnie w późnych godzinach wieczornych. Wynik poniżej normy może sygnalizować: cukrzycę, niewydolność nerek, zapalenie śródmiąższowe nerek. Wynik powyżej normy może być spowodowany: odwodnieniem, biegunką, wymiotami, nadmiernym poceniem się, obecnością patologicznych substancji w moczu (białko, cukier), niewydolnością serca (związaną zobniżonym napływem krwi do nerek), zwężeniem tętnic nerkowych, zespołem SIADH (nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego). Zbyt niski lub za wysoki ciężar właściwy jest zwykle związany z za dużym lub za małym nawodnieniem organizmu. Właściwą diagnozę może postwić wyłącznie lekarz podczas konsultacji ze szczegółowym wywiadem medycznym.

Barwa moczu

Naturalnym barwnikiem moczu jest urochrom, który zabarwia go na żółto. Prawidłowa barwa jest słomkowożólta. Im organizm jest bardziej odwodniony, tym kolor moczu jest ciemniejszy - po wypiciu dużej ilości płynów staje się bezbarwny, a w przybadku dużego odwodnienia pomarańczowobrązowy. Zabarwienie moczu zmieniają także różne barwniki, np. gdy: zjemy buraki - mocz staje się różowy, zażywamy dużo witaminy B- jest intensywnie żółty, leczemy zakażenie dróg moczowych błękitem mentylowym - przybiera barwę niebieskozielonkawą.

O czym świadczy zmiana barwy moczu?

Czerwone lub krwiste zabarwienie moczu świadczy o utracie krwinek czerwonych przez układ moczowy np. przy ciężkich uszkodzeniach nerek, w skazie krwotocznej lub na skutek obecności kamieni w drogach moczowych. Barwa brunatna wskazuje na zawartość w moczu bilirubiny i może towarzyszyć żóltaczce. Powinniśmy się również zaniepokoić gdy przybiera on kolor żółtawobrązowy, czerwonobrązowy lub staje się mętny.

Przejżystość moczu

Zwykle mocz jest przejrzysty i klarowny lub lekko mętny. Najczęstszą przyczyną zmętnienia jest wytrącanie się soli fosforanowych, moczanowych i szczawianowych. Czasami jednak jego przyczyną jest domieszka krwi, ropy, dużej ilości bakterii lub kuleczek tłuszczu. Mętny mocz może występować w ropnych zapaleniach dróg moczowych i niektórych postaciach kamicy nerkowej.

Odczyn moczu

Odczyn (pH) moczu zależy od zawartości w nim wolnych jonów wodorowych. Ich obecność (w większej lub mniejszej ilości) jest wynikiem wydalania przez nerki kwasów nieorganicznych oraz organicznych powstających w przemianach wewnątrz ustrojowych. Źródłem kwasów w organizmie jest pożywienie bogate w białko, dlatego bardziej kwaśny odczyn moczu (niska wartość pH) mają ludzie na diecie mięsnej. Odczyn moczu będzie natomiast zdecydowanie bardziej zasadowy u osób spożywających głównie warzywa lub przetwory mleczne. Wynik poniżej normy może świadczyć o długotrwałym głodzeniu się, gorączce, niewłaściwie kontrolowanej cukrzycy. Wynik powyżej normy wskazuje na zakażenie dróg moczowych, niektóre typy kamienicy nerkowej, zakażenia układu moczowego bakteriami rozkładającymi amoniak.

Białko

W moczu ludzi zdrowych dopuszczalna jest obecność najwyżej śladowej ilości białaka. Jego stężenie może się zmieniać od pory dnia, dlatego w celu uzyskania dokładnych danych o wielkości białkomoczu powinno się określać ilość białka wydalonego w ciągu doby.

Glukoza

W moczu nie powinno być glukozy. Może ona pojawiać się u chorych na cukrzycę, ale świadczy o tym, że choroba nie jest prawidłowo leczona. Glukoza z krwioobiegu przedostaje się do moczu, gdy jego poziom we krwi przez dłuższy czas przekracza 180mmg%

Ciała ketonowe

Ciała ketonowe to produkt uboczny przemiany kwasów tłuszczowych w organizmie (proces nazywany jest ketogenezą). Jeśli organizm działa prawidłowo, związki te są wykorzystywane przez mózg, serce i mięśnie - służą im jako materiał energetyczny. W moczu zdrowego człowieka nie powinno być nawet śladowych ilości ciał ketonowych.

Bilirubina

Bilirubina jest końcowym produktem przemiany barwnika krwi (hemu). Wydalana jest z organizmu wraz z resztkami pożywienia przez drogi pokarmowe. W moczu zdrowego człowieka nie powinno jej być. Jej obecność zawsze wiąże się ze stanem chorobowym. Bilirubina wykryta w moczu zwykle oznacza toczącą się w organizmie chorobą wątroby lub dróg żółciowych.

Urobilinogen

Urobilinogen powstaje w jelicie z bilirubiny. Później jest wchłaniany do krwioobiegu i wydalany przez nerki. W moczu dopuszczalne są tylko niewielkie ilości tego związku (wydalane dobowo powinny się utrzymać na poziomie 0,5-4mg). Podwyższony poziom urobilinogenu świadczy o żółtaczce hemolitycznej lub wiruzowym zapaleniu wątroby.

Nabłonki

Są to złuszczone komórki nabłonka płaskiego lub komórki nabłonikowe pochodzące z nerek i dróg moczowych. W moczu mogą się znajdować jedynie pojedyncze komórki nabłonkowe. Zwykle ich liczba znacznie wzrasta w czasie stanów zapalnych cewki moczowej. Podwyższona ilość nabłonków w moczu nie zawsze oznacza chorobę. Ich poziom zwiększa się w pierwszym trymestrze ciązy i przed menstruacją - wówczas jest to objaw całkowicie fizjologiczny.

Krwinki białe (leukocyty)

W ciągu doby zdrowy człowiek wydala w moczu od 1,5 do 4 milionów leukocytów, co przy rutynowym badaniu osadu moczu odpowiada obecności 1-5 leukocytów w polu widzenia (pod mikroskopem). Wynik powyżej 10 krwinek białych może świadczyć o ich zwiększonym wydalaniu (leukocyturii), które jest wynikiem przenikania krwinek białych do moczu. Najczęstszą przyczyną leukocyturii są ostre i przewlekłe zakażenia bakteryjne układu moczowego.

Krwinki czerwone (erytrocyty)

Poziom erytrocytów w moczu nie powinien przekroczyć 3 milionów na dobę, co odpowiada 1-2 krwinej czerwonych w polu widzenia. Ich liczba wzrasta przy ataku kolki nerkowej i po uszkodzeniu nerek albo dróg moczowych, choć może to także być związane z wysiłkiem fizycznym

Wałeczki

Niektóre choroby powodują tworzenie się zlepów różnych substancji w kanalikach nerkowych- to tzw. wałeczki. Jest ich kilka typów: woskowe, tłuszczowe, białkowe. Rodzaj wałeczków pomaga w rozpoznaniu istniejącej choroby nerek. W moczu zdrowego człowieka dopuszczalna jest jedynie śladowa ilość wałeczków szklistych, które mogą pojawić się zwłaszcza po wysiłku fizycznym. Gdy jest ich więcej lub są innego rodzaju niż szkliste, zwykle świadczą o chorobie nerek.

Składniki mineralne

W moczu mogą występować niewielkie ilości kryształów kwasu moczowego, mocznów wapnia i szczawianów wapnia. Zwiększony poziom tych związków sprzyja powstaniu kamieni w drogach moczowych lub sygnalizuje nie prawidłowy metabolizm.